Ręka to wyspecjalizowany narząd, który odpowiedzialny jest w naszym ciele za wiele funkcji. Doskonałość ręki polega na tym, że służy nam do popychania, przenoszenia, podnoszenia, a także do wykonywania bardzo precyzyjnych i skomplikowanych ruchów takie jak szycie czy pisanie. Ta szeroka specjalizacja kończyn sprawia, że to w głównej mierze ich sprawność decyduje o poziomie funkcjonowania każdego człowieka. Rozwój kory mózgowej i skomplikowany mechanizm nerwowy, czyni nasze ręce i dłonie czymś niezwykle wyjątkowym . Jesteśmy w stanie zapoczątkować ruch, kontrolować jego trwanie oraz płynnie go zakończyć. Posiadając sprawne ręce potrafimy wykonać wiele różnych czynności,
co sprawia, że jesteśmy niezależni od innych osób. Jedną z tych czynności jest pisanie.
Opanowanie prawidłowego chwytu pisarskiego jest bardzo ważne w nauce w szkole, ponieważ dziecko które nie musi skupiać się na technice pisania łatwiej zapamiętuje wiadomości przekazywane podczas lekcji, szybciej też je zapisuje. Nauka sprawia mu mniej kłopotów. Prawidłowy chwyt pisarski jest trenowany przez dziecko nie tylko podczas zajęć dydaktycznych w przedszkolu, lecz już od wieku niemowlęcego. Chwytanie, manipulowanie, raczkowanie, podnoszenie rączek do zabawek, separacja paluszków podczas wskazywania palcem, zabawy paluszkowe, rzucanie piłki itd. – to swoiste przygotowanie barków, rąk i dłoni do chwytania narzędzia pisarskiego, a później rysowania i pisania.
Zakłada się, że jeżeli dziecko ma prawidłową postawę, odpowiednio silne mięśnie posturalne (mięśnie pleców, barków i brzucha) oraz wystarczającą ilość zabaw, gdzie miało okazję trenować dłonie i palce to z czasem spontanicznie chwyci kredkę w prawidłowy sposób. Jednak wcześniej musimy upewnić się czy dziecko wie, jak powinno trzymać ołówek, kredkę. Jednak chwyt trójpunktowy, który wymagamy od dziecka w szkole jest ostatecznym etapem kształtowania się chwytu pisarskiego i możemy oczekiwać go dopiero od dziecka
po 4 roku życia.
Bardzo ważna w kształtowaniu prawidłowego chwytu jest motoryka duża i motoryka mała. Motoryka duża to priorytet w rozwoju ruchowym dziecka. Jest to pierwszy i nadrzędny etap rozwoju ruchowego, a im więcej ćwiczeń w formie ruchu będzie wykonywało dziecko, tym łatwiej przyjdzie mu wykonywanie zadań wymagających innych sprawności. Motoryka duża obejmuje wszelkie ruchy, które angażują całe ciało lub jego większą część. Możemy wskazać tu aktywności, tj.: bieganie, skakanie, gry w piłkę, rzucanie, jazda na rowerze. Z rozwojem fizycznym nierozerwalnie łączy się pojęcie motoryki, czyli ogólnej sprawności fizycznej. Motoryką małą określa się ruchy palców i dłoni. Są to ruchy angażujące niewielką część ciała, jednakże wymagające koncentracji uwagi oraz skupienia na wykonywanej czynności. Przykładami czynności wymagających dobrze ukształtowanej motoryki małej są: malowanie, pisanie, lepienie z plasteliny, zawiązywanie butów, zapinanie guzików. Mała motoryka to podstawa dla ogólnej zręczności. Jej rozwój jest uzależniony od stopnia ukształtowania ogólnej aktywności ruchowej, tzw. motoryki dużej.
Oto, jak wyglądają kolejne etapy rozwoju prawidłowego chwytu narzędzia pisarskiego:
Chwyt cylindryczny
Występuje u dzieci w wieku 1 – 1,5 roku życia. Aktywny jest tutaj staw barkowy i brak jest mobilności nadgarstka w trakcie ruchu. Przedramię jest w powietrzu (nie jest podparte
na stole).
Chwyt wskazicielem
Występuje między 2 a 3 rokiem życia (często u dzieci które używają już widelca i noża). Dziecko chwyta tutaj wszystkimi palcami, z charakterystycznym wyprostem palca. Pozostałe palce są w zgięciu. Przedramię nie jest oparte na stole, nadal brak jest mobilności nadgarstka w trakcie ruchu.
Chwyt z wyprostowanymi palcami
Występuje między 3 a 4 rokiem życia. Narzędzie pisarskie trzymane jest pomiędzy kciukiem a palcami od strony promieniowej. Zakres ruchów w stawach międzypaliczkowych od niewielkiego zgięcia do wyprostu. Przedramię zaczyna spoczywać na stole. Następuje stabilizacja stawu barkowego. Pojawia się aktywność przedramienia.
Statyczny chwyt czteropalcowy
Występuje u dzieci około 3-4 roku życia, szczególnie u dzieci o luźnej budowie stawów i nieco obniżonym napięciu posturalnym. Narzędzie pisarskie jest między palcem wskazującym, środkowym i kciukiem. Kredka leży w częściowo lub całkowicie otwartej przestrzeni między kciukiem a palcem wskazującym. Palec mały jest w zgięciu, stabilizuje chwyt. Przedramię spoczywa na stole, niewielka jest mobilność nadgarstka dająca aktywność ręki.
Statyczny chwyt trójpalcowy
Występuje u dzieci od 4 roku życia i doskonali się do 14 roku życia. Jest to chwyt uznawany przez nauczycieli, specjalistów za najlepszy i najbardziej ergonomiczny. Narzędzie pisarskie dziecko trzyma między palcem wskazującym a kciukiem, a palec środkowy podtrzymuje narzędzie pisarskie. Palec mały i serdeczny są zgięte i stabilizują chwyt. Nie występują drobne ruchy palców i dłoni. Przedramię spoczywa na stole natomiast nadgarstek jest mobilny, ustabilizowany w pozycji wyprostu.
PRAWIDŁOWY CHWYT NARZĘDZIA PISARSKIEGO JEST WAŻNY, PONIEWAŻ ROZWIJA UMIEJĘTNOŚĆI TZW. MOTORYKI MAŁEJ (I CO ZA TYM IDZIE UMIEJĘTNOŚCI PISANIA RYSOWANIA W ODPOWIEDNIM TEMPIE BEZ WYSIŁKU), UŁATWIA WYROBIENIE ŁADNEGO CHARKTERU PISMA, SPRAWIA ŻE RĘKA MNIEJ SIĘ MĘCZY, POMAGA W UTRZYMANIU PRAWIDŁOWEJ POSTAWY PODCZAS PISANIA.
Co zrobić żeby ułatwić dziecku osiągnięcie odpowiedniego chwytu ?
To bardzo proste. Przede wszystkim warto angażować dzieci w powszednie obowiązki takie jak: samodzielne ubieranie się, ścielenie łóżka, mycie się, porządkowanie, pomoc w gotowaniu, robieniu zakupów, zamiataniu czy nakrywaniu do stołu. Wszystkich takich umiejętności, które są potrzebne w codziennym życiu. Należy wdrożyć ćwiczenia, które są podstawą do rozwijania motoryki małej. Ważne, by zwracać uwagę na rozluźnienie napięcia mięśniowego poprzez organizowanie różnych zabaw rozluźniających mięśnie dłoni
i palców. Pomoże to stopniowo nauczyć dziecko precyzyjnie wykonywać zadania graficzne bez większego wysiłku.
Źródło:
Pepito.pl
Blog Moje Bambino
Sensoludki.pl
Opracowała Marzena Mitulska