Dziecko od momentu przyjścia na świat ma w sobie niezwykły potencjał rozwojowy, skłaniający je do zdobywania nowych doświadczeń i umiejętności. Zadaniem rodzica jest takie kierowanie rozwojem dziecka, aby nie hamować tego entuzjazmu poznawczego. Wyręczając przedszkolaka w czynnościach, które umie już sam wykonać, możesz urazić jego godność i dumę z samodzielności, a nawet zrazić do czynienia dalszych postępów. Warto jest więc uzbroić się w cierpliwość i jak najwcześniej rozpocząć naukę podstawowych umiejętności samoobsługowych. Dzięki temu dziecko szybciej utrwali sobie schematy i zasady postępowania, a także zwiększy się jego poczucie własnej wartości dzięki zdobywaniu autonomii.
Samodzielność trzylatka, czyli co Twoje dziecko powinno wykonywać samo:
- potrafi samodzielnie jeść (przy pomocy łyżki i widelca, jeśli twardsze produkty zostały
pokrojone);
- potrafi samodzielnie pić z kubka (i nalać sobie napój z innego naczynia);
- potrafi samodzielnie myć zęby (czyni to jeszcze niestarannie, ale wie na czym polega zasada
mycia zębów);
- nakładanie odpowiedniej ilości pasty sprawia mu trudność;
- potrafi wypluć pianę i wypłukać usta nie połykając wody;
- potrafi umyć ręce: namydlić, spłukać, wytrzeć (co prawda trzylatki wykonują te czynności jeszcze niestarannie, ale już bez pomocy potrafią sobie poradzić);
- potrafi namydlić ciało, będąc w wannie (chociaż dorosły musi zwykle poprawić);
- pozwala na obcięcie paznokci;
- wie, jak oczyścić nos (dmucha do przystawionej do nosa chusteczki);
- potrafi się samodzielnie rozebrać i ubrać (z wyjątkiem rajstop lub odzieży z dużą liczbą falban lub skomplikowanymi zapięciami);
- czapkę i szalik wkłada poprawnie, lecz niestarannie;
- zgłasza potrzeby fizjologiczne;
- potrafi rozebrać się w toalecie;
- potrafi skorzystać z sedesu (podcieranie sprawia mu duży kłopot);
- potrafi się ubrać (zwykle niestarannie).
Aby wspomóc proces rozwijania się samodzielności u dziecka rodzic może podjąć
konkretne działania, wśród których znajdują się:
1. Pomoc tylko wtedy, kiedy to konieczne (dziecko wyręczane szybko uczy się tego, że ktoś zrobi coś lepiej i szybciej, dlatego przestaje wykazywać inicjatywę).
2. Zapewnienie dziecku czasu (każde potrzebuje innego), cierpliwości (dziecko potrzebuje wielu prób), tolerancji przejściowego bałaganu.
3. Pozwolenie na popełnianie błędów, pozwolenie dziecku na poznanie swoich możliwości i ograniczeń. Wspieranie w razie porażki, namawianie do kolejnych prób, nie odbieranie nadziei, przypominanie dziecku jego sukcesów i emocji z nimi związanych.
4. Zauważanie i docenianie wysiłków dziecka, chwalenie każdego przejawu jego samodzielności i inicjatywy. Unikanie ogólnikowych ocen i pouczania, udzielanie konkretnych informacji, proponowanie dziecku wyboru i zaakceptowanie go.
5. Dodatkowe zachęcanie dzieci nieśmiałych, z zahamowaniami do kolejnych prób, czasem wykonanie zadania wspólnie z dzieckiem.
6. Rozumienie, że dziecko ma prawo do niezdarności, błędów, pomyłek (tak jak dorośli).
7. Współpraca z nauczycielami przedszkola. To ważne, gdyż osiągnięcia wypracowane przez nauczycieli powinny być kontynuowane w domu – można wtedy liczyć na szybsze efekty.
8. Wprowadzenie jasnych zasad bezpieczeństwa. Wielu dorosłych obawia się dziecięcej samodzielności, upatrując w tego typu zachowaniach sytuacji niebezpiecznych. Obawiają się, że dziecko np. połknie pastę podczas mycia zębów, zamydli sobie oczy szamponem, zaplącze w elementy odzieży, wrzuci do toalety wartościowy przedmiot itp. Z tego powodu wyręczają coraz starsze dzieci, wręcz straszą wypadkiem, starają się tworzyć aurę przeszkody nie do pokonania. Tak naprawdę wystarczy nadzorować poczynania dziecka, być przy nim lub instruować słownie. Oczywiście musi ono wiedzieć, że są czynności, których pod żadnym pozorem wykonywać mu nie wolno, lecz w rzeczywistości jest ich stosunkowo niewiele
9. Świadomość tego, że samodzielność dla dziecka musi stać się nawykiem. Najistotniejsze zatem staje się wdrukowanie jej w umysł dziecka, jako sytuacji nawykowej, czyli automatycznie powtarzanej często kilka razy codziennie w ściśle określonych sytuacjach.
Aby wspomaganie czynności samoobsługowych przebiegało harmonijnie tłumaczmy, wyjaśniajmy. Pokazujmy dziecku jak wykonać daną czynność na własnym przykładzie. Czytajmy odpowiednią lekturę. Zaaranżujmy zabawy tematyczne np.: w ubieranie lali na spacer, prawidłowe mycie rąk czy zapinanie sweterka misiowi. To od nas samych zależy jak ukierunkujemy zabawę, ale jedno jest pewne – naszym dzieciom na pewno się spodoba. Pamiętajmy, że w codziennych czynnościach ćwiczy sprawność ruchową, spostrzeganie, myślenie, uwagę i osiąga dojrzałość społeczną.
Opracowała Sylwia Poniewozik
www.wpozytywnaopinia.pl
www.bajum.pl
www.mamaolazprzedszkola.pl